بررسی عوامل رفتاری مؤثر بر فراوانی تصادفات و رویداد‌های نزدیک به تصادف موتورسیکلت‌سواران (مطالعه موردی: شهر اصفهان)

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
مهدی فلاح تفتی 1
مجتبی رجبی بهاءآبادی 2
احمد مهاجری 3
محمد امین جزی 4
1 دانشیار، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 استادیار، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه یزد، یزد، ایران
3 دانشجوی دکترای راه و ترابری، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه یزد، یزد، ایران
4 فازغ التحصیل کارشناسی ارشد راه و ترابری، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه یزد، یزد، ایران
10.22119/jte.2025.535016.2743
چکیده
شناخت الگوهای رفتاری مؤثر بر تصادفات موتورسواران، می‌تواند نقش مهمی در تدوین برنامه‌های ایمنی ترافیک داشته باشد. هدف از این پژوهش، بررسی رابطه میان عوامل رفتاری راکبان موتورسیکلت و میزان تصادفات و رویدادهای نزدیک به تصادف موتورسواران در شهر اصفهان است. در این راستا، پرسشنامه استاندارد «رفتار موتورسواری راکبان موتورسیکلت» بازنگری و چند گویه‌ متناسب با شرایط ایران به آن افزوده شد. پس از جمع‌آوری داده‌ها، با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی، چهار عامل اصلی شامل: «رفتارهای پرخطر نمایشی و تکانشی»، «تخلفات عمدی»، «بی‌توجهی به اصول استفاده از تجهیزات ایمنی» و «خطاهای ادراکی و شناختی» شناسایی گردید. برای ارزیابی تأثیر این عوامل، دو مدل‌ رگرسیون شمارشی بترتیب برای متغیر وابسته «تعداد تصادفات در دو سال اخیر» و «تعداد رویداد‌های نزدیک به تصادف در سه ماه گذشته» پرداخت شدند. نتایج مطالعه نشان داد که در هر دو مدل، تمامی عوامل رفتاری معنادارند. لکن، دو عامل «تخلفات عمدی» و «رفتارهای پرخطر نمایشی و تکانشی» بیشترین تأثیر را با ضرایب استاندارد شده به ترتیب برابر با 8/0 و 6/0 در مدل اول، و 49/0 و 44/0 در مدل دوم، بر بروز رویدادها نشان دادند. از میان ۲۴ رفتار بررسی‌شده، «عدم استفاده از چراغ راهنما» و «تغییر خط بدون بررسی آینه» (میانگین ۳.۳ از ۵) شایع‌ترین رفتارهای پرخطر شناخته شدند. رفتارهایی مانند «استفاده از تلفن همراه»، «عدم رعایت سرعت مجاز»، «سبقت از راست» و «حرکت مارپیچ» (میانگین ۲.۹ از ۵) در رتبه بعدی قرار گرفتند.. نتایج این پژوهش می‌تواند در تدوین برنامه مداخلات آموزشی، نظارتی و سیاست‌گذاری‌های ارتقای ایمنی موتورسواران مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
تصادفات موتورسواران
رفتارهای پرخطر موتورسواران
تحلیل عاملی اکتشافی
موضوعات

عنوان مقاله English

Examining Behavioral Factors Affecting the Frequency of Motorcycle Accidents and Near-Crash Events (Case Study: Isfahan)

نویسندگان English

Mehdi Fallah Tafti 1
Mojtaba Rajabi-Bahaabadi 2
َAhmad Mohajeri 3
Mohammad Amin Jazi 4
1 Associate Professor, Civil Engineering Department, Yazd University, Yazd, Iran
2 Assistant Professor, Civil Engineering Department, Yazd University, Yazd, Iran
3 Ph.D. Student, Civil Engineering Department, Yazd University, Yazd, Iran
4 M.Sc., Civil Engineering Department, Yazd University, Yazd, Iran
چکیده English

Understanding the behavioral patterns that influence motorcyclist accidents plays a significant role in developing traffic safety programs. The objective of this research was to investigate the relationship between motorcyclists' behavioral factors and the rate of accidents and near-miss incidents among riders in Isfahan. The standard "Motorcycle Rider Behavior" questionnaire was revised, with several items added to suit Iranian conditions. After data collection, Exploratory Factor Analysis identified four main factors: "Risky, Showy, and Impulsive Behaviors", "Intentional Violations", "Non-adherence to Safety Equipment Principles," and "Perceptual and Cognitive Errors". To evaluate the impact of these factors, two count regression models namely, "number of accidents in the last two years" and "number of near-miss incidents in the last three months," were developed. The results indicated that in both models, all behavioral factors were significant. However, the "Intentional Violations" and "Risky, Showy, and Impulsive Behaviors" factors had the greatest impact, with standardized coefficients of 0.8 and 0.6 in the first model, and 0.49 and 0.44 in the second. Among the 24 behaviors examined, "Failure to use turn signals" and "Changing lanes without checking mirrors" (with an average score of 3.3 out of 5) were identified as the most common high-risk behaviors. Behaviors such as "Using a mobile phone," "Failure to observe the speed limit," "Overtaking from the right," and "Weaving between lanes" (with an average score of 2.9 out of 5) ranked next. The findings of this research can be used to develop educational interventions, oversight measures, and policy-making for enhancing the safety of motorcyclists.

کلیدواژه‌ها English

Motorcycle crashes
Risky riding behaviors
Motorcyclist behavior
Exploratory factor analysis
- دبیری نژاد، شهاب، ابراهیمی صدرآبادی، مهناز،  کیمیاگری، علی محمد . 1400. بررسی ویژگی‌های شخصیتی و رفتارهای خطرناک رانندگان موتورسیکلت با رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری. فصلنامه علمی مهندسی ترافیک، (84)، 23-31.
 
- احسانپور، اسماعیل. 1404. شناسایی رفتارهای مخاطره آمیز موتور‌سواران اینترنتی. فصلنامه علمی جاده، (122)، 353-380.
 
- زمانی علویجه، فرشته، نیکنامی، شمس‌الدین، محمدی، عیسی، منتظری، علی، احمدی، فضل الله، غفرانی پور،  فضل‌الله، طوافیان، صدیقه. علل رفتارهای پرخطر در موتورسواران: یک مطالعه کیفی. فصلنامه پایش، (9) 269-278.
 
- Bui, H.T., Saadi, I., Cools, M., 2020. Investigating on-road crash risk and traffic offences in Vietnam using the motorcycle rider behaviour questionnaire (MRBQ). Safety Science 130, 104868.
 
- Cameron, A.C. and Trivedi, P.K. 1990. Regression-based Tests for Overdispersion in the Poisson Model. Journal of Econometrics, 46, 347–364.
 
- Cantillo, V., Márquez, L., Díaz, C. J., 2020. An exploratory analysis of factors associated with traffic crashes severity in Cartagena, Colombia. Accident Analysis & Prevention 146, 105749.
 
- Chouhan, S.S., Kathuria, A., Sekhar, C.R., 2021. Examining risky riding behavior in India using Motorcycle rider behavior questionnaire. Accident Analysis & Prevention 160, 106312.
 
- Chouhan, S.S., Kathuria, A., Sekhar, C.R., 2022. Evaluating the correlation between risky riding behaviour and self-reported crashes in India: minimizing unobserved heterogeneity. IATSS research 46, 515-524.
 
- Chouhan, S.S., Kathuria, A., Sekhar, C.R., 2023. The motorcycle rider behaviour questionnaire as a predictor of crashes: A systematic review and meta-analysis. IATSS Research 47, 61-72.
 
- Elliott, M.A., Baughan, C.J., Sexton, B.F., 2007. Errors and violations in relation to motorcyclists’ crash risk. Accident Analysis & Prevention 39, 491-499.
 
- Garson, G.D., 2022. Factor analysis and dimension reduction in R: a social Scientist's toolkit. Routledge.
 
- Hair Jr, J., Page, M., Brunsveld, N., Merkle, A., Cleton, N., 2023. Essentials of business research methods. Routledge.
 
- Hair, J. F., Babin, B. J., Anderson, R. E., Black, W. C., 2018. Multivariate Data Analysis, 8th edition, Cengage India.
 
- Hilbe, J.M., 2014. Modeling Count Data. Cambridge University Press, Cambridge.
 
- International Organization for Standardization (ISO). (2012). ISO 39001: Road traffic safety (RTS) management systems – Requirements with guidance for use. Geneva: ISO.
 
- Jiao, Y., Wang, X., Hurwitz, D., Hu, G., Xu, X., and Zhao, X. 2023. Revision of the driver behavior questionnaire for Chinese drivers’ aberrant driving behaviors using naturalistic driving data. Accident Analysis & Prevention, 187, 107065.
 
- Kumar, A., Singh, S., Hussain, S., Bandyopadhyaya, R., Bandyopadhyaya, V., 2024. Identifying Factors Causing Motorcycle Crashes Among Young Adults in India Using Modified Motorcycle Rider Behavior Questionnaire. Journal of The Institution of Engineers (India): Series A 105, 91-104.
 
- Lawshe, C.H., 1975. A quantitative approach to content validity. Personnel psychology 28.
 
- Li, Q., Adetunji, O., Pham, C.V., Tran, N.T., Chan, E., Bachani, A.M., 2020. Helmet use among motorcycle riders in Ho Chi Minh City, Vietnam: results of a five-year repeated cross-sectional study. Accident Analysis & Prevention 144, 105642.
 
- Mahesh, S., Ramadurai, G., Nagendra, S.S., 2019. Real-world emissions of gaseous pollutants from motorcycles on Indian urban arterials. Transportation Research Part D: Transport and Environment 76, 72-84.
 
- Miller, L.A., Lovler, R.L., 2018. Foundations of psychological testing: A practical approach. Sage publications.
 
- Mirbaha, B., Mohajeri, F., 2019. Investigating the strategies for reducing motorcycle mode choice in urban trips: case study of Tehran City. Transportation research record 2673, 58-69.
 
- Ospina-Mateus, H., Jiménez, L.Q., López-Valdés, F.J., 2021. The rider behavior questionnaire to explore associations of motorcycle taxi crashes in Cartagena (Colombia). Traffic injury prevention 22, S99-S103.
 
- Özkan, T., Lajunen, T., 2005. A new addition to DBQ: Positive Driver Behaviours Scale. Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour 8 (4–5), 355–368.
- Özkan, T., Lajunen, T., Doğruyol, B., Yıldırım, Z., Çoymak, A., 2012. Motorcycle accidents, rider behaviour, and psychological models. Accident Analysis & Prevention 49, 124-132.
 
- Pervez, A., Mao, S., Lee, J.J., Hussain, M., 2025. Young Motorcyclists’ Behavior Analysis in Pakistan based on Modified Motorcycle Rider Behavior Questionnaire (MRBQ). Accident Analysis & Prevention 211, 107873.
 
- Reason, J., Manstead, A., Stradling, S., Baxter, J., Campbell, K., 1990. Errors and violations on the roads: a real distinction? Ergonomics 33, 1315-1332.
 
- Sakashita, C., Senserrick, T., Lo, S., Boufous, S., De Rome, L., Ivers, R., 2014. The Motorcycle Rider Behavior Questionnaire: Psychometric properties and application amongst novice riders in Australia. Transportation research part F: traffic psychology and behaviour 22, 126-139.
 
- Sumit, K., Ross, V., Brijs, K., Wets, G., Ruiter, R.A., 2021. Risky motorcycle riding behaviour among young riders in Manipal, India. BMC public health 21, 1-14.
 
- Sunday, O.K., Akintola, L., 2024. The motorcycle rider behaviour questionnaire (MRBQ) and commercial motorcycle riders in Nigeria, Driver Behaviour and Training: Volume 4, Routledge, pp. 193-209.
 
- Tabachnick, B. G., Fidell, L. S., 2019. Using Multivariate Statistics, 7th edition, Pearson.
 
- UNECE. (1988). Regulation No. 78: Uniform provisions for approval of L-category vehicles with regard to braking. Geneva: United Nations.
 
- UNECE. (2004). Global Technical Regulation No. 3: Motorcycle brake systems. Geneva: United Nations.
 
- UNECE. (2020). Regulation No. 22: Uniform provisions concerning the approval of protective helmets and of their visors for drivers and passengers of motorcycles and mopeds. Geneva: United Nations.
 
- Uttra, S., Jomnonkwao, S., Watthanaklang, D., Ratanavaraha, V., 2020. Development of self-assessment indicators for motorcycle riders in Thailand: Application of the motorcycle rider behavior questionnaire (MRBQ). Sustainability 12, 2785.
 
- WHO, 2018. Global status report on road safety 2018, World Health Organization.
 
- WHO, 2022. Powered two-and three-wheeler safety: a road safety manual for decision-makers and practitioners. World Health Organization.
 
- World Health Organization. (2023). Helmets: a road safety manual for decision-makers and practitioners. World Health Organization.
 
- Yu, Z., Qu, W., Ge, Y., 2023. Utilizing MRBQ to investigate risky rider behavior in Chinese young riders: combining the effect of Big Five personality and sensation seeking. Journal of risk research 26, 1263-1282.
 
- Zhang, T., Chan, A. H., Xue, H., Zhang, X., and Tao, D. 2019. Driving anger, aberrant driving behaviors, and road crash risk: Testing of a mediated model. International journal of environmental research and public health, 16(3), 297.
 
 
فصلنامه مهندسی حمل و نقل
دوره 17، شماره 4 - شماره پیاپی 69
تابستان 1405
صفحه 5663-5684

  • تاریخ دریافت 08 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 21 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 06 دی 1404