بررسی رفتار استفاده از کلاه‌ایمنی توسط موتورسیکلت‌سواران با استفاده از رگرسیون لجستیک (مطالعه موردی: شهر یزد)

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
سید ابوذر حسینی عقدا 1
حامد خانی سانیج 2
مجتبی رجبی بهاءآبادی 3
1 دانشجوی دکترا، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 دانشیار، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه یزد، یزد، ایران
3 استادیار، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه یزد، یزد، ایران
10.22119/jte.2025.533368.2741
چکیده
اگرچه موتورسیکلت ایمنی کمتری برای کاربران خود فراهم می‌کنند، اما استفاده از آن به خصوص در کشورهای در حال توسعه به دلیل مزیت‌های اساسی همچون امکان رهایی نسبی از ازدحام‌های ترافیکی و هزینه‌ مالکیت و بهره‌برداری کمتر در مقایسه با خودرو، به طور فزاینده‌ای گسترش یافته است. با این حال، سوانح موتورسیکلت‌ها سهم بالایی از تلفات و مصدومیت‌های تصادفات رانندگی در شهر را به خود اختصاص می‌دهد. مطالعات نشان می‌دهند که استفاده از کلاه‌ایمنی استاندارد، مؤثرترین راه برای کاهش این آسیب‌ها است. با این وجود، چالش اصلی سیاست‌گذاران حوزه‌های بهداشت و ترافیک، تمایل کم موتورسواران به استفاده از کلاه‌ایمنی است. براین اساس، در پژوهش حاضر، با به‌کارگیری پرسشنامه‌های تکمیل‌شده توسط موتورسواران یزد و استفاده از روش رگرسیون لجستیک دوگانه، عوامل مؤثر بر استفاده یا عدم استفاده از کلاه‌ایمنی بررسی و شدت تأثیر آن‌ها سنجیده شد. پرسشنامه‌ها پس از تأیید روایی و پایایی، بر اساس 10 عامل طراحی و دسته‌بندی شدند. یافته‌ها نشان داد که به‌طور کلی سه دسته از عوامل، شامل نگرش‌های موتورسوار، ویژگی‌های کلاه‌ایمنی و میزان اجرای قوانین راهنمایی و رانندگی، در تصمیم‌گیری برای استفاده از کلاه‌ایمنی نقش دارند. به‌طور خاص، «آگاهی کم از قوانین» بیشترین نقش بازدارنده را داشته است. پس از آن، «مشکلات فیزیکی کلاه‌ایمنی»، «نارضایتی ناشی از گرما» و «ضعف در اجرای قوانین توسط پلیس» در رتبه‌های بعدی قرار دارند. همچنین عواملی مانند «تصور نادرست درباره احتمال پایین وقوع تصادف»، «باور اشتباه نسبت به اثربخشی کلاه‌ایمنی»، «هزینه بالای کلاه‌ایمنی» و «ترس از قضاوت اجتماعی» نیز اگرچه با شدت کمتر، اما اثر منفی معنا‌داری بر استفاده از کلاه‌ایمنی داشته‌اند.
کلیدواژه‌ها
رگرسیون لجستیک دوگانه
روایی و پایایی
کلاه‌ایمنی
ایمنی ترافیک
موضوعات

عنوان مقاله English

Investigating Helmet Use Behavior by Motorcyclists Using Logistic Regression (Case Study: Yazd City)

نویسندگان English

Seyed Abouzar Hoseini Aghda 1
Hamed Khani Sanij 2
Mojtaba Rajabi-Bahaabadi 3
1 Ph.D. Candidate, Department of Civil Engineering, Yazd University, Yazd, Iran
2 Associate Professor, Department of Civil Engineering, Yazd University, Yazd, Iran
3 Assistant Professor, Department of Civil Engineering, Yazd University, Yazd, Iran
چکیده English

Although motorcycles provide relatively low levels of safety for their users, their prevalence has been steadily increasing, particularly in developing countries. This is largely driven by key advantages, including the ability to bypass traffic congestion and comparatively lower acquisition and operating costs relative to automobiles. Nevertheless, motorcycle crashes account for a disproportionately high share of urban traffic-related fatalities and injuries. Prior research has consistently demonstrated that the use of standard helmets is the most effective strategy for mitigating such injuries. However, a continuing challenge for policymakers in the domains of public health and traffic safety is the limited compliance of motorcyclists with helmet-use regulations. In the present study, data were collected through questionnaires completed by motorcyclists in Yazd and analyzed using binary logistic regression to identify the determinants of helmet use and assess the importance of each determinant. After establishing the validity and reliability of the questionnaire, the items were organized into ten conceptual categories. The findings indicate that three broad dimensions, namely motorcyclists’ attitudes, helmet-related characteristics, and the enforcement of traffic laws, play decisive roles in helmet-use behavior. Among these, limited awareness of traffic regulations emerged as the most influential deterrent. This was followed by physical discomfort associated with helmets, dissatisfaction due to heat, and weak enforcement by police authorities. Additional factors, including misperceptions regarding the low likelihood of accidents, misbeliefs about helmet effectiveness, the high cost of helmets, and fear of negative social judgment, also exerted statistically significant but comparatively weaker negative effects on helmet use.

کلیدواژه‌ها English

Binary logistic regression
validity and reliability
helmets
traffic safety
- جلائیان بخشنده، وجیهه، داودی، رسول. (1404). واکاوی دلایل استفاده‌نکردن از کلاه ایمنی در میان موتورسواران شهر گرگان به روش تحلیل مضمون. جامعه‌شناسی کاربردی، 36. 1-22.
 
- حسینی‌عقدا، سیدابوذر، خانی‌سانیج، حامد، رجبی‌بهاءآبادی، مجتبی. (1404). برآورد اهمیت نسبی عوامل موثر بر استفاده از کلاه ایمنی با استفاده از روش بهترین-بدترین (مطالعه موردی: شهر یزد). پژوهشنامه حمل و نقل،22، 1-14.
 
- سیدابریشمی، احسان، حقوردی، مهدی، بروجردیان، امین، فلاح زواره، محسن. (2014). تحلیل و مدلسازی عوامل مؤثر بر استفاده موتورسواران از کلاه ایمنی، مطالعه موردی: شهر مشهد. فصلنامه مهندسی حمل و نقل، 6، 289-302.
 
- مختاری، علی، صمدی، سعید، حاتمی، اسماعیل، جلیلیان، حبیب، خانجانی، نرگس. (2014). میزان استفاده از کلاه ایمنی و بعضی عوامل مرتبط با آن در بین موتورسواران شهر کرمان در سال 92-1391. نشریه ارتقا ایمنی و پیشگیری از مصدومیت‌ها، 2، 209-214.
 
- Aghamolaei, T., Tavafian, S. S., & Madani, A. (2011). Prediction of helmet use among Iranian motorcycle drivers: An application of the health belief model and the theory of planned behavior. Traffic Injury Prevention, 12, 239-243.
 
- Ali, M., Saeed, M. M. S., Ali, M. M., & Haidar, N. (2011). Determinants of helmet use behaviour among employed motorcycle riders in Yazd, Iran based on theory of planned behaviour. Injury, 42, 864–869.
 
- Ambak, K., Hashim, H., Yusoff, I., & David, B. (2010). An evaluation on the compliance to safety helmet usage among motorcyclists in Batu Pahat, Johor. International Journal of Integrated Engineering.
 
- Ambak, K., Ismail, R., Abdullah, R. A., & Borhan, M. N. (2011). Using structural equation modeling and the behavioral sciences theories in predicting helmet use. International Journal on Advanced Science, Engineering and Information Technology, 1, 639–645.
 
- Arosanyin, G. T., Olowosulu, A. T., & Oyeyemi, G. M. (2013). An examination of some safety issues among commercial motorcyclists in Nigeria: A case study. International Journal of Injury Control and Safety Promotion, 20, 103-110.
 
- Akuh, R., Donani, M., Okyere, S., & Gyamfi, E. K. (2023). The impact of perceived safety, weather condition and convenience on motorcycle helmet use: The mediating role of traffic law enforcement and road safety education. IATSS Research, 47, 204–213.
 
- Boateng, E. Y., & Abaye, D. A. (2019). A review of the logistic regression model with emphasis on medical research. Journal of Data Analysis and Information Processing, 7, 190.
 
- Choudhari, T. P., Pathivada, B. K., Maji, A., Jayakumar, M., Damani, J., Perumal, V., Velaga, N. R., & Rao, K. V. K. (2025). Helmet non-compliance among motorized two-wheelers: Insights from public opinion surveys. Case Studies on Transport Policy, 20, 101439.
 
- Field, A. (2024). Discovering statistics using IBM SPSS statistics. Sage Publications Limited.
 
- Gebru, S. W., Wang, X., Zhang, H., & Morris, A. (2025). Analyzing predictive factors influencing helmet-wearing behavior among e-bike riders. Transport Policy.
 
- Gkritza, K. (2009). Modeling motorcycle helmet use in Iowa: Evidence from six roadside observational surveys. Accident Analysis & Prevention, 41, 479–484.
 
- Hair Jr, J. F., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2010). A global perspective. Kennesaw State University, 2186–2212.
 
- Haqverdi, M. Q., Seyedabrishami, S., & Groeger, J. A. (2015). Identifying psychological and socio-economic factors affecting motorcycle helmet use. Accident Analysis & Prevention, 85, 102–110.
 
- Hilbe, J. M. (2016). Practical guide to logistic regression. CRC Press, Taylor & Francis Group.
 
- Hosmer Jr, D. W., Lemeshow, S., & Sturdivant, R. X. (2013). Applied logistic regression. John Wiley & Sons.
 
- Hung, D. V., Stevenson, M. R., & Ivers, R. Q. (2008). Barriers to, and factors associated with observed motorcycle helmet use in Vietnam. Accident Analysis & Prevention, 40, 1627–1633.
 
- Keng, S.-H. (2005). Helmet use and motorcycle fatalities in Taiwan. Accident Analysis & Prevention, 37, 349–355.
 
- Kopits, E., & Cropper, M. (2005). Traffic fatalities and economic growth. Accident Analysis & Prevention, 37, 169–178.
 
- Kulanthayan, S., Radin Umar, R. S., Ahmad Hariza, H., & Mohd Nasir, M. (2001). Modeling of compliance behavior of motorcyclists to proper usage of safety helmets in Malaysia. Traffic Injury Prevention, 2, 239–246.
 
- Lao, M., & Lukusa, T. (2023). Statistical approaches for assessing the effectiveness of safety devices use in preventing head injuries from motorcycle crashes. Case Studies on Transport Policy, 11, 100935.
 
- Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28.
 
- Li, L., Li, G, Cai, Q., Zhang, A. and Lo, S. K. (2008). Improper motorcycle helmet use in provincial areas of a developing country. Accident Analysis & Prevention, 40, 1937–1942.
 
- Lin, W., Li, C., Zheng, W., Wang, L., & Yang, Y. (2025). Riding risk: Factors shaping helmet use among two-wheeled electric vehicle riders in Fuzhou, China. Systems, 13, 171.
 
- Maghsoudi, A., Boostani, D., & Rafeiee, M. (2018). Investigation of the reasons for not using helmet among motorcyclists in Kerman, Iran. International Journal of Injury Control and Safety Promotion, 25, 58–64.
 
- Miller, L. A., & Lovler, R. L. (2018). Foundations of psychological testing: A practical approach. Sage Publications.
 
- Orsi, C., Stendardo, A., Marinoni, A., Gilchrist, M. D., Otte, D., Chliaoutakis, J., Lajunen, T., Özkan, T., Pereira, J. D., & Tzamalouka, G. (2012). Motorcycle riders’ perception of helmet use: Complaints and dissatisfaction. Accident Analysis & Prevention, 44, 111–117.
 
- Papadakaki, M., Tzamalouka, G., Orsi, C., Kritikos, A., Morandi, A., Gnardellis, C., & Chliaoutakis, J. (2013). Barriers and facilitators of helmet use in a Greek sample of motorcycle riders: Which evidence? Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour, 18, 189–198.
 
- Peduzzi, P., Concato, J., Kemper, E., Holford, T. R., & Feinstein, A. R. (1996). A simulation study of the number of events per variable in logistic regression analysis. Journal of Clinical Epidemiology, 49(12), 1373–1379.
- Pham, K. H., Le Thi, Q. X., Petrie, D. J., Adams, J., & Doran, C. M. (2008). Households’ willingness to pay for a motorcycle helmet in Hanoi, Vietnam. Applied Health Economics and Health Policy, 6, 137–144.
 
- Rakhmawati, T., Sumaedi, S., Bakti, I. G. M. Y., Widianti, T., & Damayanti, S. (2020). Intention to use helmet with quality standard label: An integration model of the hierarchy of effect theory and the information signaling theory. Transportation Research Procedia, 48, 3324–3341.
 
- Ranney, M. L., Mello, M. J., Baird, J. B., Chai, P. R., & Clark, M. A. (2010). Correlates of motorcycle helmet use among recent graduates of a motorcycle training course. Accident Analysis & Prevention, 42, 2057–2062.
 
- Rezapur-Shahkolai, F., Vesali-Monfared, E., Barati, M., & Tapak, L. (2022). Prediction of helmet use behavior among motorcyclists based on the theory of planned behavior. Journal of Research in Health Sciences, 22, e00564.
 
- Savolainen, P., & Mannering, F. (2007). Probabilistic models of motorcyclists’ injury severities in single-and multi-vehicle crashes. Accident Analysis & Prevention, 39, 955–963.
 
- Servadei, F., Begliomini, C., Gardini, E., Giustini, M., Taggi, F., & Kraus, J. (2003). Effect of Italy’s motorcycle helmet law on traumatic brain injuries. Injury Prevention, 9, 257–260.
 
- Skalkidou, A., Petridou, E., Papadopoulos, F. C., Dessypris, N., & Trichopoulos, D. (1999). Factors affecting motorcycle helmet use in the population of Greater Athens, Greece. Injury Prevention, 5, 264–267.
 
- Soltanikazemi, E., Dhakal, A., Hatuwal, B. K., Toubal, I. E., Aboah, A., & Palaniappan, K. (2023). Real-time helmet violation detection in AI city challenge 2023 with genetic algorithm-enhanced YOLOv5. 2023 IEEE Applied Imagery Pattern Recognition Workshop, IEEE.
 
- Tuan, V. A. (2012). Long-term motorcycle traffic management: Comparative analysis of motorcycle and car ownership trends, modal split changes, and cross-mode performances in Asia.
 
- Vuchic, V. R. (2007). Urban transit systems and technology. John Wiley & Sons.
 
- WHO. (2004). World Health Organization report on road traffic injury prevention: Summary. World Health Organization.
 
- WHO. (2018). World Health Organization recommendations on intrapartum care for a positive childbirth experience. World Health Organization.
 
- Yadollahi, M., Farbodan, F., Zamani, M., & Bolandparvaz, S. (2025). Predictive factors influencing helmet usage among motorcyclists: A study at the largest trauma center in southern Iran. Bulletin of Emergency & Trauma, 13, 69.
 
- Yannis, G., Laiou, A., Vardaki, S., Papadimitriou, E., Dragomanovits, A., & Kanellaidis, G. (2012). A statistical analysis of motorcycle helmet wearing in Greece. Advances in Transportation Studies, 27, 69–82.
 
- Zamani-Alavijeh, F., Bazargan, M., Shafiei, A., & Bazargan-Hejazi, S. (2011). The frequency and predictors of helmet use among Iranian motorcyclists: A quantitative and qualitative study. Accident Analysis & Prevention, 43, 1562-1569.

  • تاریخ دریافت 18 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 11 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 05 مهر 1404