ارایه مدل چندمعیاره برای ارزیابی اثرات محیط‌زیست جاده‌های آسفالت (مطالعه موردی: کمربندی شرقی همدان)

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

چکیده

ارزیابی اثرات محیط‌زیستی، ابزاری برای اطمینان یافتن از اجرای مناسب و صحیح یک پروژه است و می‌توان آن را روشی جهت تعیین، پیش‌بینی و تفسیر اثرات یک پروژه پیشنهادی بر محیط‌زیست دانست. در فرآیند ارزیابی اثرات محیط‌زیست همواره قضاوت‌های انسانی در اخذ تصمیم و در ارتباط با انتخاب نوع کاربری، یا سنجش اثر ناشی از توسعه بر محیط‌زیست مؤثر بوده است. در بسیاری از موارد، لازم است تا ارزیاب با سنجش هزینه‌ها و منافع گزینه‌های مختلف پروژه، بهترین گزینه را در بین گزینه‌های رقیب انتخاب کند. در این پروژه ارزیابی اثرات محیط‌زیستی با استفاده از روش ماتریس سریع، روشTOPSIS و ANP که هر دو از روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره هستند، انجام شد. فرآیند طی‌شده شامل: غربالگری، تعیین محدوده، معرفی گزینه‌ها، مطالعات وضعیت پایه محیط‌زیست، تعیین و پیش‌بینی اثرات، ارزیابی اثرات با سه روش یاد شده و تهیه گزارش است. در مرحله غربالگری با استفاده از فهرست‌های مثبت (فهرست پروژه‌های مشمول ارزیابی) مشخص شد که پروژه نیازمند ارزیابی است، سپس با کار میدانی مرزهای محدوده مورد مطالعه و مسیرهایی که کمربندی می‌تواند در آن احداث شود تعیین شد که در این مرحله دو مسیر برای احداث جاده معرفی شد. در ادامه، وضعیت موجود عوامل محیط‌زیست بررسی شد، سپس به وسیله چک‌لیست مهم ترین عواملی که در صورت احداث کمربندی تحت تاثیر واقع می‌شدند شناسایی شدند و به عنوان معیار در ارزیابی اثرات انتخاب شدند. سپس با استفاده از سه روش ماتریس سریع، TOPSIS، ANP، به طور جداگانه ارزیابی اثرات محیط‌زیست انجام شد. هر سه روش، گزینه "الف" را به عنوان مسیر مناسب برای احداث جاده معرفی کردند، اما در این میان روش ANP به دلیل توانایی در ایجاد یک شبکه که روابط متقابل بین معیارها و گزینه‌ها را در سطوح و جهات مختلف مدل می‌کند به عنوان روش مناسب چندمعیاره برای ارزیابی اثرات محیط‌زیستی پروژه‌های مختلف معرفی شد.

کلیدواژه‌ها


-  زبردست، اسفندیار. (1388) "کاربرد فرآیند تحلیل شبکه‌ای در برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای"، تهران، نشریه هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی. شماره 41، ص 79-90.
- سایت سازمان نقشه‌برداری کشور (1390) تهران، www.ncc.org.ir
- شرفی، سیده مهدیه، مخدوم مجید و غفوریان بلوری مشهد، مهدی (1387) "ارزیابی اثرات محیط‌زیستی احداث کارخانه‌ خودروسازی به روش روی هم‌گذاری"، مجله علوم محیطی، سال پنجم، شماره چهارم، صفحه 27-42.
- ملکوتی، ماندانا، یاوری، احمدرضا و مخدوم، مجید (1384) "ارزیابی اثرات محیط‌زیستی آزادراه امام‌زاده‌هاشم- انزلی با دو روش چک فهرست ADHOC و روی هم‌گذاری نقشه‌ها با کاربرد GIS". پایان‌نامه کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی محیط‌زیست، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران.
- منوری، سید مسعود (1380) "راهنمای ارزیابی اثرات زیست‌محیطی بزرگراه‎‌ها"، انتشارات کتاب فرزانه، 152 صفحه.
- مومنی، منصور و شریفی‌سلیم، علیرضا (1390) "مدل‌ها و نرم‌افزارهای تصمیم‌گیری چند شاخصه"، ناشر مولفین با حمایت شرکت داروسازی اکسیر، 218 صفحه.
- نبی‌بیدهندی، غلامرضا، امیری، محمدجواد و کرمی، شاهو (1391) "کاربرد روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره در محیط‌زیست"، انتشارات کیاجور، چاپ اول، تهران.
- پژوهشکده حمل‌و‌نقل (1386) "دستورالعمل ارزیابی زیست‌محیطی طرح‌های حمل ونقل جاده‌ای". 71 صفحه.
 
-          Banar, M., Kose, B. M., Ozkan, A.  and Acar, I. P. (2007) "Choosing a municipal landfill site by analytic network process”, Environ Geol journal, 52, pp. 747–751
 
-          Canter, L. (1996) "Environmental impact assessment”, McGraw Hill, Second Edition", Lewis Publishers. 356 pp.
 
-          Chen, C.T. (2000) "Extensions of the TOPSIS for group decision-making under fuzzy environment", Fuzzy Sets and Systems, 114, pp. 1–9.
 
-          Jensen, A. and K. Laursen. (1998) "Use of the Rapid Impact Assessment Method (RIAM) on the fly ash landfill at the power station Vestkraft I/S in Esbjerg". Danish Environmental Protection Agency,23, pp. 49-61.
 
-          Khan, Sh. and Faisal, M. N. (2008) "An analytic network process model for municipal solid waste disposal options", Waste Management journal.23, pp. 98-112
 
-          Lawrence, David P. (2003) "Environmental impact assessment, practical solutions to recurrent problems", John Wiley & Sons, Inc, Publication.387 pp.
 
-          Rosario, M. P. (11 to 13 October, 2004) "Workshop on strategic environmental assessment (SEA)"
 
-          Pastakia, C. (1998) "The Rapid Impact Assessment Matrix (RIAM)- A New Tool for Environmental Impact Assessment". K. Jensen, Olsen & Olsen, Fredensborg, Denmark, 156pp
-          Pastakia, C. and K. Madsen. (1998) "A RAPID ASSESSMENT MATRIX FOR USE IN WATER RELATED PROJECTS". Environmental Impact Assessment Review. 18, PP: 461-482.
 
-          Saaty, T.L. (1996) "Decision making for leaders”, RWS Publications, 4922 Ellsworth Avenue, Pittsburgh.289pp.
 
-          Stewart, T. J. (1997) "Scenario analysis and multi criteria decision making. In: Climaco, J. (Ed.) Multi criteria Analysis", Springer, Berlin,pp. 519-528.
-           
-          Wathern, l. (1991) "International environmental law", Edward Elgar Publishing. Uk. 216pp.
 
-          Wolfslehner, B., Vacik, H. and Lexer, M.J.  (2005) "Application of the analytic network process in multi-criteria analysis of sustainable forest management", Forest Ecology and Management, 207, PP: 157–170.
 
-          www.foe.co.uk (2012)