یادداشت پژوهشی تحلیل تأثیر سازمان فضایی شهر بر نظام حمل‌ونقل درون شهری (مطالعه موردی: شهر رشت)

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

چکیده

متغیرهای موجود در سازمان فضایی شهر، بر نحوه آمدوشد شهروندان تأثیرات متقابلی دارند. نبود فرآیند برنامه ریزی برای تحلیل این متغیرها باعث افزایش زمان، فاصله، هزینه ها و استفاده زیاد از خودروی شخصی برای دسترسی به کارکردهای شهری گردیده است. شهر رشت از جمله شهرهای گسترده کشور است که سازمان فضایی پراکنده آن باعث شده تا شهروندان برای دسترسی به کارکردهای شهری، بیش از بیش از خودروی شخصی استفاده کنند.  به این ترتیب توزیع متناسب عناصر کالبدی، اجتماعی و اقتصادی در داخل محلات شهری از اهداف و ضروریات برنامه ریزی شهری است. فرض اصلی تحقیق این است که بین پراکندگی متغیرهای شکل خوب شهری و نحوه آمد‌وشد شهروندان برای دسترسی به کارکردهای شهری رابطه معنی داری وجود دارد. هدف مقاله نیز تحلیل رابطه هریک از متغیرهای شکل خوب شهر و کارکردهای محله ای و تاثیر آن بر میزان استفاده از خودرو شخصی است. دراین مقاله، نوع تحقیق، کاربردی- توسعه‌ای و روش انجام آن "پیمایشی" است. جامعه آماری این پژوهش کلیه شهروندان شهر رشت است. حجم نمونه با استفاده از جدول مورگان 382 نفر برآوردگردیده است. شیوه نمونه‌گیری خوشه‌ای، و  به منظور تجزیه ‌و ‌تحلیل اطلاعات، برای تعیین میزان رابطه معنی‌داری بین متغیرها، از آزمون ‌آماری ناپارامتریک دو‌ متغیره "اسپیرمن" درقالب جداول دو ‌بعدی در نرم ‌افزار SPSS استفاده شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهند که بین پراکندگی و فقدان متغیرهای شکل خوب شهر و میزان زیاد استفاده از خودروی شخصی، رابطه معنیداری وجود دارد. همچنین نتایج به دست آمده بیانگر رابطه معنی دار بین توزیع نامناسب کاربری‌های تجاری، تفریحی، آموزشی و ورزشی در سطح محلات شهر رشت است که رابطه معنی داری با فراوانی سفرهای درون شهری، برای دسترسی به کارکردهای شهری را نشان می دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Research Note Analysis of Influence of Urban Spatial organization on Inter-city Transportation System (Case Study: Rasht city, Iran)

چکیده [English]

Variables exist in the urban spatial organization, interact other variables of travelling modes of the citizens. Lack of planning process to analyze these variables increases the time, distance, costs and causes high use of private vehicle to access the functional locations of the city. Rasht is a broad city that its spread spatial organization has caused citizens to use other travelling modes than private cars. Thus appropriate distribution of the physical, social and economic elements into urban neighborhoods would be the objectives and requirements of an urban planning model. The main hypothesis of this research is finding a meaningful relationship between dispersion of the urban good shape variables and modes of traveling of the citizens to access to urban functions. The article aims to analyze the relationship between each of the good city variables and the local functions and its effects on the use of private cards. This research is an applied- development project conducted by a "survey" method. Statistical society of this study is the total citizens of Rasht city. The sample size was estimated to 382 persons by using the Morgan Table. Sampling method is cluster and in order to analyze data to determine significant relationships between variables the non-parametric, 2 variable Spearman has been used in the form two- dimensional tables in SPSS software. Research findings show that between the dispersion and lack of urban good shape variables and high levels use of private cars, there is a significant relationship. Also results indicate significant relationship between inappropriate distribution of commercial, recreational, educational and sports usages in the neighborhoods of Rasht, which shows a significant relationship, with frequency of inter- urban trips to access to urban functions and frequency of inter- urban trips to access to urban functions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban good form
  • Private vehicle
  • public transportation
  • Rasht city
- باباپور ورجاری، هودا (1389) "تحلیل مکانی- فضایی مکان گزینی مراکز درمانی شهر رشت"، پایان نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت.

- بهرامی، یوسف (1390)"تاثیر ساختار فضایی شهر بر رفتار سفر شهروندان"، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه پیام نور مرکز رشت.

- حسینی، سید علی (1382) "بررسی کارکردهای بخش مرکزی شهر رشت" ، پایان نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.

- حسینی، سید علی (1389) "اصول و مبانی برنامه ریزی شهری و روستایی"، رشت، انتشارات دریای دانش، چاپ اول.

سازمان برنامه و بودجه (1385) «سالنامة آماری استان گیلان»، انتشارات سازمان برنامه و بودجه استان گیلان، سالهای 1383 تا 1388.

- سازمان مسکن و شهرسازی گیلان (1386)، طرح جامع شهر رشت، مشاور طرح کاوش، جلد دوم و سوم.

- صیامی، رسول(1389) "ارزیابی حمل ونقل عمومی و نیمه عمومی شهر رشت بر اساس تکنیک “GIS، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد واحد رشت.

- عظیمی، نورالدین (1384) «تغییرات مورفولوژی شهری، مطالعه موردی شهر رشت در ایران»، پژوهشهای جغرافیایی، شماره 53، پاییز

- عظیمی، نورالدین و فاروقی، محمد رضا (1387) «الگوهای فضایی حوادث ترافیک درون شهری در رشت»، پژوهشهای جغرافیای انسانی، شماره 65، پاییز 1387، ص.33-51

- کاشانی جو، خشایار و مفیدی شیروانی، مجید (1388) " سیرتحول نظریه های مرتبط با حمل و نقل درون شهری"، نشریه هویت شهر، سال سوم، شماره 4.

- لینچ، کوین (1384) "تئوری شکل شهر"، ترجمه: سیدحسین بحرینی، دانشگاه تهران.

- ویسی، رضا (1390) "تحلیل روند توسعه فضایی و تعیین جهات بهینه توسعه شهرر شت با استفاده از “GIS، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه پیام نور مرکز رشت.

- Arbury, Joshua (2005) “From urban sprawl to compact city – An analysis of urban growth management in Auckland”, Http://portal.jarbury.net/thesis.pdf

- Bento, Antonio M. (2004) “The impact of urban spatial structure on travel demand in the United States”, World Bank Policy Research Working Paper. No1.pp. 418-466

- Burbidge, S and Goulias, K. (2008) “Active travel behavior”, Brigham Young University, University of California, Santa Barbara, July 7

- Canada Mortgage and Housing Corporation (C.M.H.C)  (2007) “Impact of urban form and travel accessibility on private vehicle use”, Research Highlight, Socio- Economic Series 49. www.cmhc.ca

- Cesme and Subramani (2010) “Evaluating the role of urban sprawl in The United States and Western Europe” , Millennium Database Analysis, Urban Transportation Planning.

- Jabareen, R.Y.(2006) “Sustainable urban forms: Their typologies, models  and concepts”; Journal of Planning Education and Research NO.26: pp.38-52

- Johnson, M. P. (2001) “Environmental impacts of  urban sprawl: A survey of  the literature and propose research Agenda”, Planning and Design J., Vol.33, pp. 717- 735

- Leck, Eran (2006) “The impact of urban form on travel behavior”, Berkeley Planning Journal, Volume 19